Działania naukowe

Poznać chwasty. Etnobotanika, medycyna ludowa i powrót do zapomnianej wiedzy w epoce kryzysu klimatycznego

Aleksandra Łukaszewicz

Wykład poświęcony był etnobotanice – nauce badającej relacje między ludźmi a roślinami oraz kulturowo ukształtowane sposoby ich wykorzystywania. Punktem wyjścia była historia tej dyscypliny, rozwijającej się od XVIII wieku równolegle z europejskimi ekspedycjami kolonialnymi, które dokumentowały florę podbijanych terytoriów zarówno w celach naukowych, jak i ekonomicznych. Zestawienie kolonialnego modelu pozyskiwania wiedzy z jego współczesną krytyką pozwala spojrzeć na etnobotanikę jako obszar wymagający dziś etycznej i ekologicznej reinterpretacji.

Druga część wykładu poświęcona była Europie, gdzie tradycyjna wiedza zielarska i praktyki ludowe przez stulecia były marginalizowane, między innymi poprzez prześladowania kobiet oskarżanych o czary oraz proces profesjonalizacji medycyny. Współczesny renesans zainteresowania etnobotaniką, zielarstwem i dzikimi roślinami zostanie przedstawiony jako próba odzyskiwania utraconej wiedzy i budowania nowych relacji z otaczającym środowiskiem.

Odwołując się do projektów artystyczno-badawczych Jaimego de Vala oraz własnych doświadczeń terenowych z Polski, Lesbos i Andaluzji, wykład postawił pytanie, czy ponowne poznawanie „chwastów” może stać się nie tylko praktyką kulturową, lecz także strategią adaptacji do postępującego kryzysu klimatycznego i zaniku bioróżnorodności. Spotkanie zakończyło zaproszenie do wspólnego spaceru etnobotanicznego i rozmowy o roślinach, które na co dzień mijamy, nie dostrzegając ich znaczenia.

Miasto jako las, ogród, dżungla, dzicz a nowe sposoby konceptualizacji zieleni w mieście – artystyczne zainteresowanie „zieloną rebelią” i cichym oporem we współczesnym dyskursie teoretycznym i praktyce artystycznej

Aleksandra Łukaszewicz

Krytyczne zaangażowanie w rolę roślin w przestrzeniach miejskich staje się perspektywą coraz wyraźniej zauważaną zarówno w obszarze dyskursu teoretycznego, jak i praktyki artystycznej. Od konceptualizacji miasta jako środowiska włączającego środowisko naturalne lub postrzeganego przez pryzmat metafor odnoszących się do środowiska naturalnego, inspirująco zaprezentowanych przez Arnolda Berleanta, przez ujęcia miasta jako organu, który powinien rozwijać się w sposób zrównoważony z włączeniem miejskich nie tylko parków, ale też własnych i wspólnotowych upraw, po zwrócenie uwagi na istotną rolę i znaczenie roślin uznawanych za chwasty, a w istocie będących ziołami, możemy obserwować postępującą zmianę świadomości związaną z przywracaniem wagi roślinnemu, środowiskowemu otoczeniu człowieka.

Otoczenie to nie jest już idealizowane w formie mitu nietkniętej ludzką ręką natury, ale przeciwnie: jest postrzegane jako rozproszony partner, agent, z którym jako ludzie w środowisku koegzystujemy i powinniśmy – także dla naszego dobra – współpracować. Ta perspektywa znajduje wyraz w pracach artystów światowego formatu, takich jak Andy Goldsworthy, Nils-Udo, Olafur Eliasson, Giuseppe Penone czy Maya Lin, a także w realizacjach artystek i artystów działających w Polsce: Eweliny Węgiel, Julii Ciunowicz, Jaśminy Wójcik czy Gosi Kępy, których prace były prezentowane na wystawie „Gleba i przyjaciele” w Centrum Sztuki Współczesnej w Zamku Ujazdowskim, kuratorowanej przez Mariannę Dobkowską i Edith Jeřábkovą.